टोकियो,जापान,वैशाख,१-आजदेखि विक्रम सम्वत् २०८१ साल सुरु भएको छ।नयाँ वर्ष प्रारम्भ भएको पहिलो दिन आज देश,विदेशमा रहेका नेपालीहरुले हर्षोल्लासका साथ एक आपसमा शुभकामना आदानप्रदान गरी मनाइरहेका छन्।

नयाँ वर्ष आरम्भका अवसरमा आज नेपालभरका सरकारी कार्यालय, सार्वजनिक संस्थान एवम् शिक्षण संस्थामा सार्वजनिक बिदा दिइएको छ।

नयाँ वर्षको पहिलो दिन राम्रो सुरुआत भए वर्षभर सफलता मिल्ने जनविश्वास छ।विक्रमादित्यले चलाएको सम्वत् भएकाले यो सम्वतलाई विक्रम सम्वत् भनिएको हो।मल्लकालदेखि नेपालमा मौलिक सम्वतका रुपमा विक्रम सम्वत् चलेको हो।नेपालमा मात्र मौलिकरुपमा यो सम्वत् चल्छ।भारतमा सरकारी सम्वत् शक सम्वत भए पनि व्यवहारमा इस्वी सम्वत् चलेको छ।

नयाँ वर्षको अवसरमा यस बिहानी अनलाईन मल्टीमीडिया प्रा.ली का अध्यक्ष/प्रधान सम्पादक दिपेन्द्र सारु मगरले शुभकामना सन्देश दिँदै सबै देश,विदेशमा बस्नु हुने सम्पूर्ण नेपालीजन तथा पाठक वर्ग ज्यूहरुमा सुख, शान्ति, समृद्धि, सु-स्वास्थ्य, एवंम दिर्घायु उत्तरोत्तर प्रगतिको कामना गर्दै नयाँ वर्ष २०८१ को शुभकामना व्यक्त गर्नुभएको छ।

काठमाडौं,पुल,१९-

सिंहदरबारमा नेपालका तर्फबाट ऊर्जा सचिव गोपालप्रसाद सिग्देल र भारतका तर्फबाट भारतीय ऊर्जा सचिव पङ्कज अग्रवालले १० हजार मेगावाट बिजुली किनबेचको सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको हो।

प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालको भारत भ्रमणका क्रममा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले नेपालबाट १० वर्षका लागि १० हजार मेगावाट बिजुली किन्ने घोषणा गर्नुभएको थियो। यो सम्झौता भएपछि अब नेपाललाई बढी हुने सबै बिजुली भारत निर्यात हुनेछ।

एजेन्सी,भदौ,१४-

भारतले चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुव नजिकै यान अवतरण गरेको एक हप्ता नपुग्दै सूर्यतर्फ आज अर्काो यान पठाएको हो।आन्ध्र प्रदेशको श्रीहरिकोटको प्रक्षेपण प्याडबाट सूर्यको अध्ययनको लागि यान पठाइएको हो।यो यान पृथ्वीबाट ९३ माइलको दूरीसम्म पुग्ने भारतीय खगोलशास्त्रीहरुको अनुमान छ।

उक्त दूरी पार गर्न आदित्य एल -१ लाई करीब चार महिना लाग्ने भारतीय संचारमाध्यमहरुले जनाएका छन्।सौर्यमण्डलको सबैभन्दा ठूलो वस्तुको अध्ययन गर्न भारतको पहिलो अन्तरिक्ष आधारित मिशन सूर्यको नाम, आदित्य राखिएको हो।सो यानले पृथ्वीको गतिमा सूर्यको परिक्रमा गर्ने बताइएको छ।

आदित्य एल-१ सूर्यको लागि भारतको पहिलो मिसन हो।धेरै देशहरूले पहिले नै सूर्य अध्ययन गर्न मिसनहरू पठाइसकेका छन् ।

काठमाडौं,भदौ,१६-

९ महिनादेखि लाइसेन्सको पर्खाइमा रहेका लाक्पा लामा वैदेशिक रोजगारीमा जान लागेपछि ३ दिनमा हातमा लाइसेन्स आएपछि खुशी हुनुभएको छ।नेपाल यातायात व्यवस्था विभागले दिनमा ५ हजारको दरले स्मार्ट लाईसेन्स छाप्ने गरेको छ।लाइसेन्सको पहिलो प्राथमिकतामा वैदेशिक रोजगारीमा जानेलाई राखिएको छ। नेपालमा बनेको स्मार्ट लाइसेन्सले विदेशमा पनि मान्यता पाउने भएकाले उनीहरुलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखिएको हो।

यसअघि कार्ड अभाव देखाउँदै यातायात व्यवस्था विभागले गतवर्षको फागुन महिनादेखि नै नियमित लाइसेन्स छपाइको काम बन्द गरेपनि हाल धमाधम प्रकाशन भइरहेको बताउँछ।विभागसँग ६० हजार बढी कार्ड मौज्दात छ।अहिले निरन्तर लाईसेन्स छाप्ने काम भइरहेको यातायात व्यवस्था विभागका इन्जिनियर हरिश भट्ट बताउनुहुन्छ।

वैदेशिक रोजगारीमा जाने, कर्मचारी, मिसनमा जाने सेना र प्रहरीका लागि दैनिक ४ हजार बढी कार्ड छाप्ने गरिएको छ।२०७७ सालको मध्य मंसिरसम्म विभागले २० लाख लाईसेन्स छापेर देशभरका यातायात कार्यालयमा पठाएको थियो।यातायात व्यवस्था विभागको प्रस्तावित ‘सवारी तथा यातायात व्यवस्था ऐन २०७७’ मा लाईसेन्सको अवधि १० वर्ष बनाउने उल्लेख गरेपनि हालसम्म कार्यान्वयनमा आएको छैन।

यो ऐन जारी भएपछि अहिले पाँच वर्षमा गर्दै आएको नवीकरणको आयु पाँच वर्ष अरु थप्ने यातायात व्यवस्था विभागको तयारी छ। विभागले आवश्यक पूर्व तयारी नै नगरी स्मार्ट लाईसेन्स अनिवार्य गरेकाले वितरण सहज हुन नसकेको हो।लाइसेन्स नविकरणका लागि दस्तुर बुझाएर बायोमेट्रिक गरेकाहरुले यातायात कार्यालयको रसिद बोकेर हिँड्नुपर्ने समस्याको अन्त्य भए सेवाग्राहीका लागि अझ सहज हुने थियो।

काठमाडौं,भदौ,१३-

एमसीसी सहयोग अन्तर्गत निर्माण हुने प्रसारण लाइन र सडक निर्माण आयोजनाको औपचारिक उद्घाटन गर्ने तयारी छ। परियोजनाको शुभराम्भ गर्न एमसीसी उपाध्यक्ष क्यामरन एलफोर्ड हिजै नेपाल आईसक्नु भएको छ।अर्थमन्त्री प्रकाशशरण महत र एल्फोर्डले आज दिउँसो सिंहदरबारबाट संयुक्त रुपमा परियोजनाको उद्घाटन गर्ने तयारी छ।

एमसीसी परियोजना अन्तर्गत नुवाकोटको रातमाटेदेखि दमौली हुदै बुटवल र रातमाटेबाटै हेटौंडासम्म ३१५ किलोमिटर लामो विद्युत प्रसारण लाइन निर्माण गरिने छ भने रातमाटे, दमौली र नवलपरासीको बर्दघाटमा चार केभी क्षमताका तीन वटा विद्युत सवस्टेशन पनि निर्माण गरिने छ।यस्तै पूर्व पश्चिम राजमार्ग अन्तर्गत दाङको धानखोलादेखि लमहीसम्म ७७ किलोमिटर सडकको स्तरोन्नती गरिने छ।

आजको मितिलाई सम्झौता कार्यान्वयनमा गएको मानेर ५ वर्ष अर्थात २०८५ भदौ १३ भित्र यी काम सम्पन्न गरिसक्नुपर्ने छ।यी आयोजनाका लागि अमेरिकाले एमसीसी मार्फत ५० करोड डलर उपलब्ध गराउने छ भने नेपाल सरकारले करीब १९ करोड ७० लाख डलर लगानी गर्ने छ।

अमेरिकाले नेपालमा एमसीसी परियोजना कार्यान्वयनमा जान लागेकोमा खुशी ब्यक्त गरेको छ।आयोजना कार्यान्वयनका लागि नुवाकोट, दमौली र बुटवलमा सरकारले जग्गा उपलब्ध गराएको छ भने अन्यत्र जग्गा प्राप्ती तथा रुख कटानको काम बाँकी नै छ। २०७४ भदौ २९ मा नेपालको अर्थ मन्त्रालय र एमसीसीका प्रतिनिधिबीच वासिङ्टनमा एमसीसी सम्झौता भएको थियो।

काठमाडौं,साउन,३०-सुचना , मनोरन्जन अनि समाचारका लागि एउटा अत्यन्तै सरल माध्ययम हो रेडियो । देशमा पछिल्लो पटक संचारको विकास द्रुत गतिमा वढेसगैं रेडियोको स्थापनामा पनि बृद्दि आयो । फलस्वरुप अहिले जस्तो युट्युब् फेसबुक/अनि टिकटकको लोकप्रीयता जस्तै कुनैबेला ईलोक्टोनिक मिडिया भएकाले रेडियोकोपनि चर्चा धेरै थियो ।

यस क्षेत्रमा लाग्ने युवायुवितिहरुको संख्यामा पनि ह्वातै वृद्दि आएको थियो ।झन्डै एक दशक बितेपश्चात अहिले रेडियो सुन्नेको संख्या सायद निकै कम भईसको महशुस हुन्छ । अहिले बाटोमा हिड्दै गरेको लक्का जवान युबालाई सोध्नुहोस त के तपाई अझै रेडियो सुन्नुहुन्छ ? सायद जवाफमा तपाईले अब हामीले चर्चा गर्न लागेको बिषयको उत्तर पाउनुहुनेछ ।

अहिलेको नयां पिढी त रेडियोसगं अनबिज्ञ प्राय देखिन्छ । कुनैबेला विशेषत ग्यालमरको सज्ञां दिन मिल्ने रेडियो अनि टेलिभीजनमा लोकप्रीयता कमाउने धुनमा थुप्रै युवा जमात तन मन अनि धन खर्चेर लागेको पाईन्थ्यो।आखीर किन रेडियो अनि टेलीभीजनको लोकप्रीयतामा कमि आएको होला त ? सरकारले एफएम रेडियोको लाईसेन्स दिनमा कतिपनि कञ्जुसाई नगर्दा अहिले टोल टोलमा च्याउ झै खुलेका अधिकाशं रेडियोहरुमा नया जेनेरेशन यानि अहिलेका युवापिढिको वलियो पकड छ।

प्रमाणपत्र तह सक्काएका ,स्नातक तहमा पड्दै गरेका धेरैजसो केटाकेटिहरु यो फील्डमा ईच्छुक भएको खेखिन्छ । २०६४ सालपश्चात नेपालमा खुलेका सवैजसो ईलोक्टोनिक मिडीयामा ८० प्रतिशत योगं जेनेरेशन छ । रेडियो फील्डमा छोटो समयमा लोकप्रीय हुन सकिने अनि करियर भन्दा पनि पार्ट टाईमका रुपमा लिन खोज्ने धेरैजसो ढुलमुले प्रवृतिका युवायुवतिहरुले यहाका सचारमाध्यमहरुका लागि आवश्यक कर्मचारीहरु फुलफील गरेका छन् ।

गुणस्तरियता र व्यवसायीकतालाई सगंसगै लैजानुर्पे अवस्थामा नेपालका सचांर उधमिले पनि खालि व्यवसायीकतामा मात्र जोड दिदा सचांरक्षेत्रमा भविष्य वनाउन चाहाने युवावर्गकालागि सोचेअनुसारको भबिष्य भने देखिदैन । देशमा वढेको वेरोजगारि समस्या अनि सानोतिनो काममा भएपनि ईगेज होऔ भन्ने नेपाली प्रवृतिका कारण अझैपनि रेडियोले कर्मचारीको अभाव भने महसुस गर्न पाएको छैन ।

त्यसो त रेडियो नयां प्रबिधिसंगै परीबर्तन हुन नसक्दा सायद अहिले सोसल मिडिया हाबि भएको हुन सक्छ । अर्कातर्फ हेर्दा समय परीबर्तनशिल छ , नयां नयां प्रबीधि आएसंगै रेडियो अनि टेलिभीजनको लोकप्रीयता खस्कीनुपनि स्वभाबिक नै मान्न सकीन्छ ।

वास्तवमै क्षमतावान अनि रेडियो फील्डमा भविष्य वनाउन खोज्ने युवापीढि एफएम लाईनमा होमिन्थे । तर अहिले त्यो समय रहेन , मार्केटले थेग्न नसक्ने रेडियो स्टेसन खोल्नु अनि त्यसमा आवद्द सचांरकर्मिको योग्यतामाथि श्रोतहरुवाट नै प्रश्न चिन्ह खडा हुनु यि यावत कुराहरुले गर्दा पछिल्लो समयमा रेडियोको लोकप्रियता खस्कियो , सगंसंगै यस क्षेत्रमा सोचेअनुसारको आम्दानि समेत गर्न नसिकिने भएका कारण दिर्घकालिन रुपमै यसमा टिकेर काम गर्ने युवाढिकोको संख्या भने पक्कै ओरालो लाग्ने क्रममा छ ।

रेडियोमा लामो समय व्यतित गरेका पुराना रेडियोकर्मिहरुको भनाईलाई उल्लेख गर्ने हो भने पनि अव त्यो दिन रहेन जतिवेला रेडियो कै लागि घर परिवार अनि छरछिमेकवाट काम गर्नकै लागि प्रोत्साहन मिल्थ्यो ,तर त्यो अहिले विगत वनिसकेको छ । एक दशकमा नेपालमा भएको संचारको विकास अनि यसले ल्याएको परिवर्तनलाई हामिले देखिसकेका छौं तथापि यसमा मेरुदण्डको भुमिका निर्वाह गर्ने सवैखाले कर्मचारीको मापदण्ड हुने कि नहुने या खालि परिवर्तनमात्र हेर्ने ।

विषय सोचनिय छ । यसर्थ अव रेडिया संचालन गर्ने उधमि अनि यससंग सम्वन्धित सम्पुर्ण क्षेत्रमा परिवर्तनको खाचों छ , रेडियोको गुणस्तरियता अनि व्यवस्थापनका लागि गतिलो सरकारी मापदण्डपनि ।

हेटौँडा,असार,१७-

जापानी कम्पनी यामातो इन्टरनेशनलले हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर-८ मा फोहोर व्यवस्थापन गरी नवीकरणीय उर्जा उत्पादन गर्ने मेसिन बनाउने कारखाना सञ्चालन गरेको हो।

कानुनी जटिलताका कारण नेपालमा भने मेसिन बिक्री गर्न समस्या भएको छ।विश्व बजारमा फोहोर चुनौतीका रुपमा देखिएका कारण फोहोरबाट नवीकरणीय उर्जा बनाउँदा फोहोर व्यवस्थापन सहज हुने जापानीज वैज्ञानिक मासामोरा यामाजीले बताउनुभयो।

नेपालमा उत्पादित ३ वटा मेसिन ३ करोड रुपैयाँदेखि ५ करोड रुपैयाँको मेसिन जापान निर्यात भइसकेको यामातो इन्टरनेसनलका नेपाली सञ्चालक कृष्ण खतिवडाले बताउनुभयो।नेपालमा बनेको मेसिनले फोहोरमा भएका टिन,फलाम लगायतका बस्तु छानेर अलग गर्ने काम गर्दछ।

कुहिने तथा नकुहिने फोहोर प्रशोधन गरेर ऊर्जा उत्पादन, क्लिंकर, पत्थर कोइला र मललगायतका सामग्री उत्पादन हुने खतिवडाले जानकारी दिनुभयो।मेसिनभित्र जडान भएका सिस्टमले फोहोर छान्ने, पिस्ने, सुकाउने र उत्पादन गर्ने कार्य गर्ने हुनाले फोहोर व्यवस्थापन सहजै गर्न सकिने उहाँको भनाइ छ।

मेसिनले प्लाष्टिकजन्य फोहोरलाई जलाउने नभएर रासायनिक प्रक्रियाबाट नष्ट गर्ने भएकाले पनि यो वातावरणमैत्री भएको निर्माण कम्पनीले जनाएको छ।

काठमाडौं,बैशाख,२२-

शुक्रबार राष्ट्रिय सूचना आयोगको १६ औं स्थापना दिवसलाई सम्बोधन गर्दै उहाँले यस्तो बताउनुभएको हो ।

जनताले सूचनाको माग गर्नुको अर्थ सरकारी अधिकारीलाई झन्झट दिन नभइ सरकारी सेवा प्रवाह पारदर्शी बनाउन रहेको बताउँदै मन्त्री शर्माले सूचनाको हक सम्बन्धी ऐनको पूर्ण कार्यान्वयनको लागि गम्भीर हुन जरुरी रहेको उल्लेख गर्नुभयो ।

उहाँले सार्वजनिक सूचनाको अध्यावधिक र स्वतः प्रकाशनको कामलाई प्राथमिकताका साथ अघि बढाउने प्रतिवद्धता व्यक्त गर्नुभयो ।

मन्त्री शर्माले जनतालाई सरकारका गतिविधि र सूचना एकद्वार प्रणालीबाट प्राप्त गर्न सजिलो होस् भनेर सबै मन्त्रालयसँग सम्बन्धित गतिविधि जानकारी हामीले एकीकृत अनलाइन प्रणालीबाट सार्वजनिक गर्ने तयारी पनि गरेको पनि बताउनुभयो । उहाँले संघीयताको मर्मअनुरुप सूचनाको हकलाई कार्यान्वयन गर्न कानून पुनरावलोकन आवश्यक रहेको र प्रदेश तथा स्थानीय तहमा तदनुकुल कानून बनाउनुपर्ने बताउनुभयो ।

मन्त्री शर्माले सूचनाको हकको कार्यान्वयनलाई प्रभावकारी बनाउन अन्तरमन्त्रालय प्रवक्ता र सूचना अधिकारीहरुको सञ्जाल बनाइ सूचना प्रवाहलाई प्रभावकारी बनाउने काममा सरकार लागेको पनि जानकारी दिनुभयो ।

मन्त्री शर्माले जनतालाई सरकारका गतिविधि र सूचना एकद्वार प्रणालीबाट प्राप्त गर्न सजिलो बनाउन लागेको पनि बताउनुभयो ।

काठमाडौं,फाल्गुन,१-

संयुक्त राष्ट्रसंघको आह्वानमा सन् २०१२ बाट विश्व रेडियो दिवस मनाउन सुरु गरिएको हो।रेडियोको महत्त्व, योगदान र चुनौतीहरूको समीक्षा गरी विश्व रेडियो दिवस मनाउन थालिएको हो ।

स्पेनको प्रस्तावमा युनेस्कोको ३६ औं सम्मेलनले सन् २०११ नोभेम्बर ३ तारिखमा हरेक वर्षको फेब्रुअरी १३ तारिखलाई रेडियो दिवसका रुपमा मनाउने घोषणा गरेको थियो।

नेपालमा बिक्रम सम्वत् २००३ सालमा काठमाडौंमा रेडियोको प्रसारण सुरु भएपनि औपचारिक रुपमा भने २००७ साल मंसिर २८ गतेदेखि प्रजातन्त्र रेडियोका नाममा रेडियो सञ्चालन सुरु भएको हो ।

रेडियोलाई सबैभन्दा प्रभावकारी सञ्चारमाध्यमका रुपमा लिइन्छ । तर, सजिलो र कम खर्चिलो सञ्चारमाध्यम भए पनि प्रविधिको विकासका कारण पछिल्लो समयमा सहरी क्षेत्रमा  रेडियोको व्यापकता खुम्चिँदै गएको छ,भने रेडीयो लगायत आमसञ्चारका माध्यमहरू समेत प्रविधिमैत्री हुँदा रेडियो सेटको प्रयोग घट्दै गएको छ । 

तर, गाउँघर र दूरदराजमा अहिले पनि रेडियो निर्विकल्प सञ्चारको माध्यम हो । नेपालमा २०५२ सालदेखि एफएम प्रसारण सुरु भएको थियो।अहिले देशका सबैजसो जिल्लामा एफएम रेडियो स्थापना भएका छन् ।

सन् १९१९ को अक्टोबरमा अमेरिकामा पहिलो पटक रेडियो खुले पनि विश्वमा औपचारिक रुपमा रेडियो प्रसारण अमेरिकाको पेन्सिलभेनिया सहरबाट सन् १९२० मा भएको मानिन्छ।